نظر اسلام درمورد ذخیره کردن ارز و سکه چیست؟/ تحقیق نقش دولت درون افزایش فعالیت‌های نامشروع اقتصادی- اخبار فرهنگی – اخبار تسنیم

به گفته خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، موضوع اقتصاد اسلامی به قدری اهمیت دارد که پیغمبر اسلام صلی‌الله علیه و آله فرموده‌اند: از ده قسمت دین اسلام، نه قسمت آن مربوط به اقتصاد حلال هست. بنابراین نمی‌توان موضوعات اقتصادی و کسب و کار را درون سبک زندگی دینی نادیده گرفت و نسبت به آن بی‌توجه بود. چنانکه روزی حلال و کسب درآمد از مسیر حلال و صحیح می‌تواند زیربنای اخلاقی و زندگی سالم را طرح‌ریزی کند و تضمینی ازبرای سلامت شخصیتی، معنوی و اخلاقی فرد و خانواده‌اش باشد. از سوی دیگر، اقتصاد حرام و کسب درآمد از مسیر‌های غیراخلاقی و غیرشرعی نه‌تنها روزی فرد و خانواده وی را حرام و ناپاک می‌کند، بلکه تأثیرات بسیار بدی درون سرنوشت انسان خواهد داشت.

بر اساس تأکیدات مکرر دین اسلام درون خصوص کسب درآمد حلال این نکته معلوم می‌شود که نمی‌توان از مسیر‌های میانبر و توجیهات شخصی اقتصاد اسلامی را نادیده گرفت. چراکه حق و عدل، معیاری محکم و سنجیده هستند که اصول محکمی را بر زندگی اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی درون ابعاد فردی و اجتماعی حاکم می‌کنند و با بهانه‌های شخصی و واهی نمی‌توان از آن سرپیچی کرد.

خبرگزاری تسنیم درون گفت‌وگویی که با آیت الله حسن ممدوحی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و پژوهشگر دینی انجام داده، جایگاه و ضرورت آشنایی با احکام اسلامی درون زمینه اقتصادی را مورد تحقیق قرار داده هست. آن طور که این کارشناس دینی شرح می‌دهد، مسئولیت اصلی درون امور اقتصادی بر عهده دولت هست. چون مادامی که قواعد و جریان‌های حرام درون جامعه رایج نباشد و امکان فعالیت‌های غلط اقتصادی مثل ربا، احتکار و پول‌شویی وجود نداشته باشد، افراد جامعه هم امکان ارتکاب فعالیت اقتصادی خلاف را نخواهند داشت. چون مسیر اصلی جریان‌های اقتصادی را دولت انتخاب می‌کند و از سوی دیگر قوه قضائیه بر آن نظارت دارد و با اعمال اقتصادی خلاف شرع و قانون مقابله می‌کند.

درون این شرایط باید دولت را عامل اصلی و مسئول حقیقی کنترل فعالیت‌های کلان اقتصادی دانست. همچنان که مشاهده می‌کنیم زراندوزی و خرید و فروش سکه و ارز درون این روزها هم تحت سیاست‌های دولت تعریف می‌شود و مردم گاه عاملی درون اختیار دولت هستند. به این معنا که خرید ارز و فروش آن به طور مستقیم از سوی دولت و مسئولان اقتصادی انتخاب می‌شود و مردمی به طور نادانسته از فرمان آن‌ها تبعیت می‌کنند.

جایگاه مصرف درون اقتصاد اسلامی

گاهی افراد درون مواجهه با مسائل و مفاهیم اقتصادی تنها به ابعاد کسب درآمد توجه دارند، گویا مصرف درون اقتصاد اسلامی تعریفی ندارد! آیا موضوع اقتصاد اسلامی تنها به ابعاد کسب درآمد مربوط هست؟

اقتصاد اسلامی همان طور که به موضوع کسب درآمد و روزی توجه دارد، به مسائل مربوط به مصرف نیز پرداخته هست. احکامی که درون زمینه پرهیز از اسراف درون آموزه‌های دینی وجود دارد نمونه‌ای از توجه خاص دین اسلام به آداب مصرف درون زیرمجموعه اقتصاد هست. اینکه ولی رضا علیه السلام تأکید فرموده‌اند که: «خداوند اسراف‌کاران را دوست ندارد.» و درون مورد نحوه استفاده کردن از نعمت‌های الهی بارها هشدار داده‌اند نشان از اهمیت آداب اقتصادی و تربیت مصرف‌کنندگان دارد.

همچنین طبق حدیثی درون کتاب تحف العقول، امام سجاد علیه السلام می‌فرمایند: «إنّ من أخلاق المؤمن الإنفاق على قدر الإقتار و التوسّع على قدر التّوسّع.» به این معنا که: «از اخلاق مؤمن هست: کم خرج کردن درون وقت تنگدستی و بیشتر خرج کردن درون دوران توانگری.» درواقع امام زین‌العابدین علیه السلام نیز به طور مستقیم به موضوع مصرف درون زیرمجموعه اقتصادی اسلامی اشاره کرده‌اند.

 

بیشتر بخوانید: 

اسلام ازبرای ثروتمند شدن چه راهکارهایی را توصیه می‌کند/ بخشش و انفاق به‌جای احتکار و پول‌شویی

 

جایگاه گسترده اقتصاد درون آموزه‌های دینی

نبی مکرم اسلام، اقتصاد صحیح و سالم را به منزله نود درصد از احکام اسلامی دانسته‌اند. به چه دلیل این اندازه درون دین اسلام به موضوعات و مفاهیم اقتصادی توجه شده هست؟

این حدیث نبوی که می‌فرمایند: «اقتصاد اسلامی، نه جزء از ده جزء اسلام هست» نشان از اهمیت این موضوع درون آموزه‌های دینی و سبک زندگی دارد. به این معنی درصورتیکه کسی بتواند درون زندگی خود به اقتصاد سالم درون معاملات، کسب درآمد، نحوه مصرف و جلب روزی توجه داشته باشد و آن را معیار سنجش دین خود قرار دهد، می‌تواند مطمئن باشد که لااقل به نه قسمت از دین اسلام پای بند بوده و احکام الهی را مراعات کرده هست.

اقتصاد هرچند که به عنوان بخشی از زندگی ما محسوب می‌شود و ما با مردم معاشرت، دوستی، دشمنی و انواع رابطه ها فرهنگی و سیاسی را داریم، ولی باید دقت شود که همین نحوه کسب درآمد و رویکرد اقتصادی ما پایه و اساس اخلاق، زندگی، فرهنگ، سیاسی و حتی سرنوشت معنوی ما را رقم می‌زند. بنابراین اقتصاد سالم که هم درون زندگی فردی تعریف می‌شود و هم درون زندگی اجتماعی، رکنی از کل زندگی هست که نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد.

فعالیت اقتصادی پیامبران

شاید عده‌ای تصور کنند که ائمه معصومین علیهم السلام تنها به ارشاد و هدایت مردم مشغول بوده‌اند. درون اینجا این سوال مطرح می‌شود که پیغمبر اسلام صلی‌الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام تا چه اندازه درون فضاهای اقتصادی فعالیت داشتند؟

زمانی تاریخ انبیاء علیهم السلام و تاریخ صدر اسلام را مرور می‌کنیم این موضوع معلوم می‌شود که همه پیامبران و اولیای الهی به فعالیت‌های اقتصادی مشغول بودند. درواقع از حضرت آدم علیه السلام تا انبیاء و اولیای دیگر، همگی ازبرای کسب درآمد و گذران زندگی خود ناگزیر بوده‌اند که کار کنند و درآمد و روزی را به دست بیاورند و این سنت الهی درون زندگی همه انسان‌ها جاری هست.

پس از هبوط حضرت آدم علیه السلام بر روی زمین، وی باید از زمین کسب روزی می‌کرد و دیگر اوضاع و شرایط مانند بهشت نبود که خوراک و پوشاک ازبرای وی و همسرش آماده باشد. بنابراین از همان وقت هبوط، فعالیت کار و تلاش و به دست آوردن رزق و روزی شروع شد.

حتی درون دوران حضرت شعیب علیه السلام آن قدر اوضاع اقتصادی پیچیده شده و انواع گناه درون آن رخنه کرده بود که آن حضرت به شدت با فعالیت‌های اقتصادی نادرست مقابله می‌کردند، همان شکل که شرح آن درون قرآن کریم آمده هست. ازجمله آنکه می‌فرماید: «وَ إِلَى مَدْینَ أَخَاهُمْ شُعَیبًا قَالَ یا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللّهَ مَا لَکم مِّنْ إِلَهٍ غَیرُهُ قَدْ جَاءتْکم بَینَةٌ مِّن رَّبِّکمْ فَأَوْفُواْ الْکیلَ وَ الْمِیزَانَ وَ لاَ تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْیاءهُمْ وَ لاَ تُفْسِدُواْ فِی الأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاَحِهَا ذَلِکمْ خَیرٌ لَّکمْ إِن کنتُم مُّؤْمِنِینَ؛ و به سوى مدین، برادرشان شعیب را (فرستادیم) گفت: اى قوم من! خدا را بپرستید که جز وی معبودى ندارید. دلیل روشنى از سمت پروردگارتان براى شما آمده هست؛ بنا بر این حق پیمانه و وزن را ادا کنید و از اموال مردم چیزى نکاهید و درون روى زمین، پس از آنکه (درون پرتو ایمان و دعوت انبیاء) اصلاح شده هست، فساد نکنید. این براى شما بهتر هست درصورتیکه باایمان هستید.»

و درون آیه دیگری نیز می‌فرماید: «وَ إِلَى مَدْینَ أَخَاهُمْ شُعَیبًا قَالَ یا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللّهَ مَا لَکم مِّنْ إِلَهٍ غَیرُهُ وَ لاَ تَنقُصُواْ الْمِکیالَ وَالْمِیزَانَ إِنِّی أَرَاکم بِخَیرٍ وَ إِنِّی أَخَافُ عَلَیکمْ عَذَابَ یوْمٍ مُّحِیطٍ؛ و به سوى مدین، برادرشان شعیب را (فرستادیم) گفت: اى قوم من! خدا را پرستش کنید که جز وی، معبود دیگرى براى شما نیست. پیمانه و وزن را کم نکنید (و دست به کم‏فروشى نزنید) من (هم‌اکنون) شما را درون نعمت مى‏بینم (ولى) از عذاب روز فراگیر، بر شما بیمناک هستم.»

درون دوران صدر اسلام نیز کشاورزی و دامداری رونق داشت و پیغمبر اسلام و ائمه اطهار علیهم السلام نیز مانند سایر مردم شغلی داشتند و از امرارمعاش می‌کردند. به عنوان مثال حضرت امیرالمؤمنین امام علی علیه السلام نخل می‌کاشتند و یا چاه می‌کندند. این طور نبود که آن حضرت حتی درون دوران خلافت خود، درآمدی از بیت‌المال ازبرای خود بردارند، بلکه درون کنار رسیدگی به امور مردم، باز هم از زور بازوی خود امرارمعاش می‌کردند. همچنین سایر امامان معصوم علیهم السلام نیز این‌شکل بودند. مانند آنکه امام صادق علیه السلام نیز با وجود آنکه شاگردان بسیاری داشتند و به تربیت نسل مسلمان مشغول بودند، ولی باز هم از طریق کشاورزی امرارمعاش می‌کردند. درواقع آن بزرگان الگوی عملی اقتصاد اسلامی بودند که تمام اصول و قواعد اقتصاد درون اسلام را رعایت می‌کردند.

حکم ذخیره کردن ارز و سکه چیست؟

یکی از شیوه‌های کسب درآمد که این روزها بسیار رایج شده، این هست که عده‌ای تلاش می‌کنند با کمترین کار، بیشترین درآمد را داشته باشند. ازبرای این قصد مسیرهایی مانند خرید دلار و سکه و طلا را درون پیش می‌گیرند. سپس مدتی صبر می‌کنند تا دلار و سکه طلا گران شود و آن را به قیمت بیشتری بفروشند. دیدگاه اسلام درون مورد این نوع فعالیت‌های اقتصادی چیست؟ آیا این نوع کسب درآمد و پول بیشتر از نظر اسلام حلال هست؟

کسب درآمد و جلب رزق و روزی موضوعی هست که دارای حدود و معیارهای مشخصی درون اسلام هست. درست هست که باید ازبرای به دست آوردن روزی و پول تلاش کنیم و حتی می‌توانیم از مسیر‌های خلاقانه و مبتکرانه روزی بیشتری به دست بیاوریم، ولی همین خلاقیت و ابتکار هم دارای قواعدی هست.

می‌دانیم که هر انسانی درون جامعه درون کنار افراد دیگر زندگی می‌کند. امروزه آن‌قدر دامنه ارتباطات گسترده شده که حتی نمی‌توان اقتصاد و مسیر‌های کسب درآمد یک فرد روستایی را از کل جامعه و حتی کشور وی جدا دانست. هر نوع تلاش ما ازبرای به دست آوردن روزی بر کل جامعه اثر می‌گذارد، به خصوص اینکه درون فعالیت‌های اقتصادی گاهی منافع و آسیب‌های افراد درون هم تنیده می‌شود. به عنوان مثال زمانی یک نفر به میزان زیادی سکه طلا یا ارز خریداری می‌کند، به طور مستقیم بر بازار عرضه و تقاضا اثر می‌گذارد. همین تأثیر می‌تواند قیمت ارز و سکه را تغییر بدهد. تغییری که درنتیجه آن، قیمت کالاهای دیگر نیز به تبع ارز و سکه متغیر شده و درنهایت نوع معیشت و درآمد مردم جامعه متأثر از همان فعالیت اقتصادی کلان آن شخص می‌شود.

شاید افراد بگویند که ما ازبرای زندگی خودمان طلا ذخیره کرده‌ایم، ولی زمانی تأثیر آن درون کل جامعه را تحقیق کنیم، متوجه تغییر درون قیمت‌ها و کوچک شدن سبد غذایی خانواده‌ها به خصوص خانواده‌های کم‌درآمد می‌شویم. از همین منظر هست که دین اسلام با هر نوع زراندوزی به شدت مقابله کرده هست. احتکار، ذخیره کردن دلار، سکه و طلا نمونه‌هایی از زراندوزی هست که زمانی آن‌ها درون کل جامعه درون نظر بگیریم متوجه می‌شویم که خانواده‌های کم‌درآمد تا چه اندازه مورد خطر قرار می‌گیرند.

ضرورت آشنایی همه مردم با احکام اقتصادی حلال و حرام

با این توضیحات، هر شخصی چه کاسب باشد یا کارمند و حتی خانم‌های خانه‌دار باید اصول و قواعد اقتصاد اسلامی شامل حلال و حرام را بدانند و بیاموزند تا بتوانند درون زندگی انجام بدهند. آیا این کار دشوار نیست؟

درست هست که همه باید اصول و قواعد اقتصاد اسلامی را بدانند تا بتوانند اجرا کنند، ولی دقت داشته باشید که مواردی که درون دین اسلام حرام شمرده شده‌اند، چندان طولانی نیستند که قابل‌فهم و یادگیری باشند. حتی کتاب مکاسب که گاهی مطالب مفصلی دارد، تنها چند صفحه مربوط به موارد حرام هست و زمانی ما آن موارد حرام را بدانیم، خودبه‌خود باقی موارد جزء کسب و کارها و اقتصاد حلال هستند. پس یادگیری این امور دشوار نیست که به بهانه زیاد بودن یا مفصل بودن، از یادگیری آن فرار کنیم.

دولت، عامل ترویج زراندوزی درون جامعه هست

درون این شرایط، عامل اصلی و مسئول حقیقی کنترل‌کننده اقتصاد کلان درون جامعه کیست؟

باید دقت شود که مسئولیت اصلی درون امور اقتصادی بر عهده دولت هست. چون مادامی که قواعد و جریان‌های حرام درون جامعه رایج نباشد و امکان فعالیت‌های غلط اقتصادی مثل ربا، احتکار و پول‌شویی وجود نداشته باشد، افراد جامعه هم امکان ارتکاب فعالیت اقتصادی خلاف را نخواهند داشت. چون مسیر اصلی جریان‌های اقتصادی را دولت انتخاب می‌کند و از سوی دیگر قوه قضائیه بر آن نظارت دارد و با اعمال اقتصادی خلاف شرع و قانون مقابله می‌کند.

درون این شرایط باید دولت را عامل اصلی و مسئول حقیقی کنترل فعالیت‌های کلان اقتصادی دانست. همچنان که مشاهده می‌کنیم زراندوزی و خرید و فروش سکه و ارز درون این روزها هم تحت سیاست‌های دولت تعریف می‌شود و مردم گاه عاملی درون اختیار دولت هستند. به این معنا که خرید ارز و فروش آن به طور مستقیم از سوی دولت و مسئولان اقتصادی انتخاب می‌شود و مردمی به طور نادانسته از فرمان آن‌ها تبعیت می‌کنند.

مسیرهای اسلامی درون اوضاع دشوار اقتصادی

درون شرایط دشوار اقتصادی که این روزها به دلیل تورم بسیار با آن مواجه هستیم، چه باید کرد؟ چه مسیر‌های اسلامی و شرعی درون این شرایط پیش روی مردم قرار دارد تا درون این بحران را با موفقیت معنوی و شرعی طی کنند؟

درون کتاب صافی حدیثی نوشته شده با این مضمون که امام باقر علیه السلام می‌فرمایند: «الْكَمَالُ كُلُّ الْكَمَالِ: التَّفَقُّهُ فِی الدِّینِ وَ الصَّبْرُ عَلَى النَّائِبَةِ وَ تَقْدِیرُ الْمَعِیشَةِ.» به این معنا که: «خردمندی‏ای که همه خردمندی درون آن هست، سه چیز هست: تفقه و کسب فهم درون فرموده‌های خدای متعال، صبر کردن بر آنچه از سختی‌ها و مشکلات دنیا پیش می‌آید و میانه‌روی درون معیشت و خرج کردن متناسب با دخل و درآمد که نه اسراف باشد و نه سختگیری.»

توجه داشته باشید که اوضاع اقتصادی مشکل و دشوار ازبرای بسیاری از مردم درون طول تاریخ به شکل و درون اثر رویدادهای گوناگون پیش آمده هست. حتی ائمه اطهار علیهم السلام نیز درون دوران زندگی خود با مسائل و مشکلات اقتصادی مواجه می‌شدند.

درون هیچ شرایطی روی آوردن به فعالیت‌های حرام را نباید جایز دانست. نمونه بارز سختی‌های صدر اسلام، ماجرای شعب ابیطالب هست که مسلمانان به مدت وقت سه سال درون محاصره اقتصادی قرار داشتند، ولی به هیچ وجه از حلال تجاوز نکردند. پیغمبر اسلام صلی‌الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام مشکلات اقتصادی مردم را مشاهده می‌کردند و همیشه آن‌ها را به قناعت، صبر و کسب درآمد حلال تشویق می‌کردند. ازجمله اینکه درون صحیفه سجادیه می‌خوانیم که امام سجاد علیه السلام این طور دعا می‌کنند که: «قوّمنی بالبذل و الاقتصاد؛ من را به بخشندگی و میانه‌روی استوار بدار.» درواقع آن حضرت بذل، بخشش و میانه‌روی را راهکاری ازبرای توازن اقتصاد حتی درون دوران سختی معیشتی عنوان می‌کنند که مسیر نجات بسیاری از مشکلات امروز ما نیز درون آن نهفته هست. به این معنا که درصورتیکه مردم از هر طبقه و قشری که باشند، درون امور اقتصادی نسبت به یکدیگر بخشنده و سخاوتمند بوده و درون عین حال رعایت تعادل و میانه‌روی را کنند، مشکلات معیشتی بسیاری حل می شود.

تهیه و تنظیم: مریم مرتضوی

انتهای پیام/

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *